অমৃত গোস্বামী
শ্ৰীমদ্ভাগৱত পুৰাণৰ একাদশ স্কন্ধত বৰ্ণনা কৰা ‘নিমি–নৱসিদ্ধ সংবাদ’ ধৰ্মগ্ৰন্থখনৰ এক এক বিশেষ ব্যাখ্যাযোগ্য অংশ৷ ইয়াত সংবাদ শব্দটো প্ৰশ্নোত্তৰৰ বা সংলাপৰ বিকল্প হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে৷ এই ‘সংবাদ’ মিথিলাৰ ৰজা, ৰাজৰ্ষি নিমি আৰু ন-গৰাকী যোগসিদ্ধ পুৰুষৰ মাজত হোৱা এক আধ্যাত্মিক ভক্তি-তত্ত্বৰ আলোচনাধৰ্মী কথোপকথন৷ নিমি আৰু নৱসিদ্ধসকলৰ ব্ৰহ্মজ্ঞান সম্পৰ্কৰ এই আলোচনাত মানৱ জীৱনৰ ‘অন্তিম লক্ষ্য’ৰ ওপৰত গভীৰভাৱে আলোকপাত কৰা হৈছে৷
মিথিলাৰ ৰজা নিমি ক্ষমতাৰ মোহত মোহাচ্ছন্ন ৰজা বা শাসক নাছিল, বৰঞ্চ তেওঁ আছিল এজন সত্যসন্ধানী ৰাজৰ্ষি৷ সংসাৰত থাকিও তেওঁ সদায় মুক্তিৰ পথ অন্বেষণ কৰি আছিল৷
এবাৰ ৰজা নিমিয়ে এক বৃহৎ যজ্ঞ অনুষ্ঠানৰ আয়োজন কৰিছিল৷ সেই যজ্ঞ উপলক্ষ্যে বিষ্ণুৰ আংশিক অৱতাৰ ঋষভদেৱৰ নজন পুত্ৰ—কবি, হৰি, অন্তৰীক্ষ, প্ৰবুদ্ধ, পিপ্পলায়ন, অৱিৰহোত্ৰ, দ্ৰুমিল, চমস আৰু কৰভাজন যজ্ঞস্থলীত উপস্থিত হৈছিল৷ ঋষভদেৱৰ এই পুত্ৰসকলক নৱসিদ্ধ বুলি কোৱা হয় এই কাৰণেই যে তেওঁ লোক আছিল যথেষ্ট জ্ঞানী, সংসাৰৰ প্ৰতি সম্পূৰ্ণ বৈৰাগ্য ভাবসম্পন্ন৷ তেওঁ লোক প্ৰত্যেকৰে জীৱনেই আছিল একো একোটা জীৱন্ত উপদেশ সদৃশ৷
ৰজা নিমিয়ে নৱসিদ্ধসকলক কিছুমান প্ৰশ্ন কৰিছিল৷ এই প্ৰশ্নসমূহ সাধাৰণ জ্ঞানৰ সীমাৰ বাহিৰৰ৷ তেওঁ ভক্তিৰ স্বৰূপ, ভগৱান উপলব্ধিৰ উপায়, সংসাৰৰ মায়া আৰু মুক্তিৰ পথ ইত্যাদিৰ বিষয়ে নৱসিদ্ধসকলৰ পৰা জানিব বিচাৰিছিল৷ ৰাজৰ্ষি নিমিৰ প্ৰশ্ন আৰু নৱসিদ্ধসকলৰ উত্তৰসমূহে শিকায় যায় যে সত্য অনুসন্ধানত ৰাজা-প্ৰজা, গৃহস্থ-সন্ন্যাসীৰ মাজত কোনো পাৰ্থক্য নাথাকে৷
নৱসিদ্ধসকলৰ উত্তৰত স্পষ্ট হয় যে ভক্তি কোনো আড়ম্বৰপূৰ্ণ আচাৰ-ব্যৱহাৰ নহয়, বৰঞ্চ হৃদয়ৰ এক সম্পূৰ্ণ সমৰ্পণ৷ তেওঁলোকে কৈছিল—জ্ঞানে অহংকাৰ জন্মাব পাৰে, কৰ্মই বন্ধন দৃঢ় কৰিব পাৰে, কিন্তু শুদ্ধ ভক্তিয়ে সদায় হৃদয় শুদ্ধ কৰে আৰু মানৱক ভগৱানৰ ওচৰ চপায়৷ ভক্তিৰ বাবে জাতি, বৰ্ণ বা আশ্ৰমৰ কোনো প্ৰয়োজন নাই; প্ৰয়োজন মাথোঁ একাগ্ৰতা আৰু ভগৱানৰ প্ৰতি গভীৰ শ্ৰদ্ধা৷
এই সংবাদৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ দাৰ্শনিক দিশ হ’ল—ভগৱান বাহিৰত নহয়, সকলো জীৱৰ অন্তৰতে ভগৱান বিৰাজমান৷ সেই বাবে প্ৰকৃত ভক্তই সকলো জীৱক ভগৱানৰ ৰূপত দেখে, তেওঁৰ অন্তৰত বিদ্বেষ, হিংসা বা অহংকাৰ নাথাকে৷ এই দৃষ্টিভংগীয়ে ভক্তিক কেৱল আধ্যাত্মিক নহয়, সামাজিক আৰু নৈতিক আদৰ্শলৈ উন্নিত কৰিছে৷
নিমি–নৱসিদ্ধ সংবাদে আমাক শিক্ষা দিয়ে যে মুক্তি কোনো দূৰ গন্তব্য নহয়, ই এক অন্তৰৰ এক যাত্ৰা৷ সংসাৰৰ মাজতেই থাকি, কৰ্তব্য পালন কৰিও, ভগৱানত শৰণ লৈ মানুহে আত্মমুক্তি লাভ কৰিব পাৰে৷ এই কাৰণে এই সংবাদক কেৱল ধৰ্মীয় কাহিনী নহয়, মানৱ জীৱনৰ চিৰন্তন পথনিৰ্দেশক বুলিও ক’ব পাৰি৷
ভাগৱতৰ ‘নিমি নৱসিদ্ধ সংবাদ’ আজিও প্ৰাসংগিক—কাৰণ আধুনিক মানুহৰ অস্থিৰ মন, ভোগবাদী জীৱন আৰু আত্মিক শূন্যতাৰ মাজত নিমি–নৱসিদ্ধ সংবাদে ভক্তি, সংযম আৰু অন্তৰাত্মাৰ অগ্ৰগতিৰ পথ দেখুৱাই দিয়ে৷
—
ভ্ৰাম্যভাষ - ৯৪৩৫০ ১৪৪৫৫
পঢ়ুৱৈৰ মতামত (০টা মন্তব্য)