অমৃত গোস্বামী
অসমীয়া ধৰ্মীয়, সামাজিক আৰু সাহিত্যিক ইতিহাসত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ অৱদান অতুলনীয়৷ তেওঁ আছিল একাধাৰে ধৰ্মগুৰু, সমাজ-সংস্কাৰক, কবি, নাট্যকাৰ আৰু দাৰ্শনিক৷ তেওঁৰ দ্বাৰা অনূদিত আৰু ভাষান্তৰিত শ্ৰীমদ্ভাগৱত নামৰ গ্ৰন্থখনে অসমীয়া সমাজত এক নবজাগৰণৰ সূচনা কৰিছিল৷ মূল ভাগৱত পুৰাণ সংস্কৃত ভাষাত ৰচিত হোৱা বাবে সাধাৰণ জনসাধাৰণৰ বাবে ইয়াৰ তাত্ত্বিক আৰু আধ্যাত্মিক ভাববস্তু উপলব্ধি কৰাটো কঠিন আছিল৷ শংকৰদেৱে এই গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থখন সহজ, সৰল, সুমধুৰ আৰু হৃদয়গ্ৰাহী কাব্যিক অসমীয়া ভাষাত উপস্থাপন কৰি ধৰ্মীয় জ্ঞান সৰ্বসাধাৰণ লোকৰ মাজলৈ লৈ যায়৷
শংকৰদেৱৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ ভাষা আৰু শৈলী বিশেষভাৱে লক্ষ্যণীয়৷ তেওঁ জটিল সংস্কৃত শব্দাৱলী আৰু দাৰ্শনিক চিন্তাধাৰাক সৰল আৰু হৃদয়গ্ৰাহী ভাষাত প্ৰকাশ কৰিছে৷ তেওঁৰ ৰচনাত পদ, দুলৰী, ছবি আদিৰ ব্যৱহাৰ যোগেদি গীতিময়তা, কাব্যিক সৌন্দৰ্য আৰু ভক্তিৰসৰ অপূৰ্ব সমন্বয় দেখা যায়৷ এই গ্ৰন্থখন পঢ়িলে কেৱল ধৰ্মীয় জ্ঞানেই নহয়, কাব্য-সাহিত্যিক ৰসৰো আস্বাদ পাব পাৰি৷ তেওঁ জ্ঞান-মাৰ্গতকৈ ভক্তি-মাৰ্গক অধিক গুৰুত্ব দি ভগৱানৰ প্ৰতি নিষ্ঠাপূৰ্ণ শৰণাগতিক জীৱনৰ মুখ্য লক্ষ্য হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰে৷
শংকৰদেৱে বিশেষকৈ ভাগৱতৰ দশম স্কন্ধত সৰ্বাধিক গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছে৷ এই স্কন্ধত শ্ৰীকৃষ্ণৰ জন্ম, বাল্যলীলা, গোপীসকলৰ সৈতে ৰাসলীলা, কংস-বধ আদি উল্লেখযোগ্য কাহিনীসমূহৰ বৰ্ণনা কৰা হৈছে৷ শংকৰদেৱে এই কাহিনীসমূহক অতি হৃদয়স্পৰ্শী আৰু সংগীতময় ৰূপত উপস্থাপন কৰিছে৷ এইবোৰৰ মাজত গভীৰ ভক্তিৰস নিহিত, যিয়ে ভক্তৰ অন্তৰত গভীৰ ঈশ্বৰপ্ৰেম জগাই তোলে৷ বিশেষকৈ কৃষ্ণৰ লীলাসমূহক তেওঁ মানৱীয় অনুভূতিৰ সৈতে সংযোগ কৰি অধিক জীৱন্ত কৰি তুলিছে৷
দাৰ্শনিক দিশৰ পৰা শংকৰদেৱৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱত একেশ্বৰবাদ আৰু একশৰণ নামধৰ্মৰ ওপৰত প্ৰতিষ্ঠিত৷ তেওঁ বিষ্ণু বা শ্ৰীকৃষ্ণক একমাত্ৰ পৰমেশ্বৰ হিচাপে স্বীকাৰ কৰি নাম-প্ৰধান ভক্তিক ধৰ্মৰ মূল হিচাপে প্ৰতিপন্ন কৰে৷ নাম শ্ৰৱণ, কীৰ্তন, স্মৰণ আদি ভক্তিৰ উপায়সমূহৰ জৰিয়তে ঈশ্বৰলাভ সম্ভৱ বুলি তেওঁ প্ৰতিপন্ন কৰিছে৷ ইয়াৰ উপৰিও তেওঁ সমাজত সমতা আৰু ভ্ৰাতৃত্ববোধৰ বাণী প্ৰচাৰ কৰে৷ জাতি-ব্যৱস্থাৰ কঠোৰতা আৰু অসাম্যৰ বিৰুদ্ধে তেওঁ এক শক্তিশালী সামাজিক আন্দোলন গঢ়ি তোলে৷
সাহিত্যিক দিশৰ পৰা এই গ্ৰন্থখনৰ গুৰুত্ব অসীম৷ শংকৰদেৱৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱত অসমীয়া ভাষাৰ বিকাশত এক মাইলফলক স্বৰূপ৷ ইয়াৰ প্ৰভাৱত ভক্তিমূলক সাহিত্যৰ এক নতুন ধাৰাৰ সৃষ্টি হয়৷ বৰগীত, কীৰ্তন-ঘোষা, অংকীয়া নাট আদি ৰচনাসমূহ এই ধৰ্মীয়-সাংস্কৃতিক জাগৰণৰ ফলস্বৰূপ৷ তেওঁৰ ভাষা পৰৱৰ্তী সাহিত্যিকসকলৰ বাবে আদৰ্শ হৈ পৰে৷
অসমীয়া বৈষ্ণৱ সাহিত্যৰ অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ গ্ৰন্থ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ কাহিনীভাগৰ ৰচনাশৈলীত মহাপুৰুষে ব্যৱহাৰ কৰা উল্লিখিত “পদ”, “দুলৰী”, “ছবি”, “ঝুমুৰী” আদিৰ অতি সাধাৰণ ব্যাখ্যা এনেধৰণৰ—
পদ হৈছে গীতিকবিতা বা ভক্তিমূলক স্তৱক৷ শ্ৰীমদ্ভাগৱতৰ কাহিনীৰ আধাৰত ভক্তি-ভাৱ প্ৰকাশ কৰিবলৈ যি গীতসমূহ ৰচনা কৰা হয়, সেইবোৰক পদ বুলি কোৱা হয়৷
দুলৰী হৈছে কোমল, মধুৰ, আৰু লালিত্যপূৰ্ণ কাব্য-ৰচনাৰ এক শৈলী৷ সাধাৰণতে কৃষ্ণ-ভক্তিৰ স্নেহ, মমতা বা লীলাৰ কোমল দিশ প্ৰকাশ কৰিবলৈ দুলৰী ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ ই শুনিবলৈ সুৰীয়া আৰু হৃদয়স্পৰ্শী৷
ছবি হৈছে ত্ৰিপদী ছন্দৰ বৰ্ণনামূলক চিত্ৰায়ন৷ কোনো দৃশ্য, যেনে বৃন্দাবনৰ সৌন্দৰ্য, কৃষ্ণৰ ৰূপ, ৰাধাৰ ভাৱ—এইবোৰ জীৱন্ত কৰি তুলিবলৈ “ছবি” ব্যৱহাৰ কৰা হয়৷ ছবি একধৰণৰ কাব্যিক চিত্ৰকল্প৷
ঝুমুৰী হৈছে সাধাৰণতে যোৰা বা জোৰ পাতি গোৱা গীত৷ ভাওনা বা কীৰ্তনত দুজন গায়কে মিলি গোৱা বা সুৰৰ জোৰা বিন্যাস থাকিলে তাক “ঝুমুৰী” বুলি কোৱা হয়৷ কেতিয়াবা ই গীতৰ ছন্দত এক বিশেষ গতি আনে৷
সমাজ সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰতো এই গ্ৰন্থখনৰ ভূমিকা বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ৷ শংকৰদেৱে ধৰ্মৰ নামত চলি থকা বহুতো কুসংস্কাৰ, অন্ধবিশ্বাস আৰু জটিল আচাৰ-বিধিৰ বিৰোধিতা কৰে৷ তেওঁ সৰল, শুদ্ধ আৰু ভক্তি-আধাৰিত, বৰ্ণভেদৰ কঠোৰতাৰ বিপৰীতে আধ্যাত্মিক সমতা প্ৰচাৰ কৰে৷ নামঘৰ আৰু সত্ৰ ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিষ্ঠা কৰি অসমীয়া সমাজত সামাজিক সংহতি আৰু সাংস্কৃতিক ঐক্য সুদৃঢ় কৰে৷
উপসংহাৰত ক’ব পাৰি যে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ শ্ৰীমদ্ভাগৱত কেৱল এখন ধৰ্মীয় গ্ৰন্থ নহয়; এই গ্ৰন্থখন হৈছে অসমীয়া জাতিৰ আত্মিক জাগৰণ, সাহিত্যিক বিকাশ আৰু সামাজিক সংস্কাৰৰ এক শক্তিশালী ইস্তাহাৰ৷ এই গ্ৰন্থখনৰ প্ৰভাৱ আজিও অসমীয়া সমাজ আৰু সংস্কৃতিত সুস্পষ্টভাৱে বিদ্যমান৷
—
লেখকৰ ঠিকনা:
চাৰ্ভে, চন্দন নগৰ, গুৱাহাটী-২৮
ভ্ৰাম্যভাষ : ৯৪৩৫০ ১৪৪৫৫
পঢ়ুৱৈৰ মতামত (০টা মন্তব্য)