অচিন জগতত বাটলু

স্মৃতিৰেখা দেৱী

তথাপি ইপ্পি ডাঙৰীয়াৰ অনুৰোধ ৰাখি নিজৰ খুদমান আসনখনতে কিছু পোন হৈ বহি বাটলুৱে ক’বলৈ যত্ন কৰিলে –

‘আপোনালোক সকলোকে প্ৰণাম জনাইছোঁ৷ মই বৰ বেছি কথা নাজানো৷ আমাৰ পৃথিৱীত আপোনালোকৰ দৰে এবিধ প্ৰাণী আছে যিসকলক মানুহ বুলি কয়, তেওঁলোকে কিন্তু বহুত কথা জানে৷ বাৰু এতিয়া তেওঁলোক নাই যেতিয়া মই সেই বিষয়ে কৈ লাভ নাই৷ সঁচা কথা ক’বলৈ গ’লে গছে-বনে ভৰপুৰ চিৰসেউজীয়া সেউজপুৰখনৰ এজোপা গছো আমি সেউজপুৰীয়াসকলে ৰুই পোৱা নাই৷ এইখিনিতে মই আমাৰ সেউজপুৰৰ বিষয়ে কিছু পুৰণি কথাহে আপোনালোকক ক’ব খুজিছোঁ৷ অৱশ্যে যদিহে আপোনালোকে আমনি নাপায়৷’

সকলোৱে মৃদুভাৱে টেবুলত ঢকিয়াই ঢকিয়াই আগ্ৰহ প্ৰকাশ কৰিলে৷ বাটলুৱে পুনৰাই কৈ গ’ল–

‘আমি দেখা কথা নহয়, শুনিছোঁহে যে কেইবাশ বছৰৰ আগতে আমাৰ সেউজপুৰ ৰাজ্যখন থকা ঠাইত পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বুদ্ধিমান প্ৰাণী মানুহৰ এখন গাঁও আছিল৷ তেতিয়া আমাৰ জুৰণি নৈখনো আজিৰ নিচিনা পানীৰে উপচি পৰা নাছিল৷ খৰালি নৈখন প্ৰায় শুকাই মাটি ওলাই গৈছিল; অকল বাৰিষাহে পানীৰ সোঁত বৈছিল৷ ঠাইবোৰ খুব শুকান আছিল হেনো৷ স্বাভাৱিকভাৱে গজা সৰু সৰু গছ-বন আছিল যদিও ডাঙৰ গছ নাছিলেই হেনো৷ সেই মানুহসকলৰ কেইজনমানে হেনো বেলেগ বেলেগ ঠাইৰপৰা বেলেগ বেলেগ গছৰ পুলি আনি নিজা নিজা ঘৰৰ চাৰিওফালে ৰুই পানী-দুনি দি বৰ কষ্ট কৰি ডাঙৰ কৰিছিল৷ প্ৰথমতে ৰোৱা গছবোৰ ডাঙৰ হোৱাৰ পাছত লাহে লাহে সিহঁতৰ পুলিবোৰ নিজে নিজে গজিবলৈ আৰম্ভ কৰিছিল৷ এনেদৰে আটায়ে গছ ৰোৱাৰ ফলতে ক্ৰমে ক্ৰমে মানুহৰ গাঁওখন এখন প্ৰকাণ্ড অৰণ্যলৈ ৰূপান্তৰিত হ’ল৷ সেই মানুহসকল সেই অৰণ্যখনৰ আত্মাৰ নিচিনা আছিল কাৰণ তেওঁলোকেই অৰণ্যখন সৃষ্টি কৰিছিল আৰু নিজৰ বাহিৰেও আন আন জীৱজন্তুও যাতে তাত থাকিব পাৰে তাৰ কাৰণে যত্ন কৰিছিল৷ তেওঁলোকে বেলেগ বেলেগ ঠাইৰপৰা বিভিন্ন-পশু-পক্ষী আনি অৰণ্যখনত থাকিবলৈ মেলি দিছিলহি৷ তেতিয়ালৈকে সকলো ঠিকেই আছিল৷ পিছে অৰণ্য ঘন আৰু গভীৰ হৈ অহাৰ লগে লাগে লাহে লাহে তালৈ কেইবাটাও মাংসাহাৰী জন্তুৰো আগমন ঘটিল৷ সিহঁতৰ সংখ্যা বঢ়াৰ লগে লগে মানুহৰ সৈতে অৰণ্যখনৰ দূৰত্ব বৃদ্ধি পাবলৈ ধৰিলে৷ মাংসাহাৰী মানেই  হিংস্ৰ নহয় যদিও কিছুমান হিংস্ৰ জন্তুৱে খাদ্যৰ কাৰণে কেতিয়াবা মানুহৰো অনিষ্ট কৰিবলৈ ধৰিলে৷ প্ৰথমে সিহঁতে মানুহৰ পোহনীয়া জন্তু হত্যা কৰি খাবলৈ ধৰিছিল৷ তাৰ পাছত কেতিয়াবা ভুলক্ৰমে মানুহক আক্ৰমণো কৰিবলৈ ধৰাত মানুহসকল তাৰপৰা আঁতৰি কেনিবা গ’লগৈ৷ সেই অৰণ্যখনকে পাছত আমাৰ মহাৰাজ কেশৰীৰ কোনোবা এজন পূৰ্বপুৰুষে সেউজপুৰ নাম দি শাসন কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰিলে৷’

একেৰাহে বহু সময় ধৰি কথা কৈ কৈ বাটলুৱে দীঘলকৈ উশাহ এটা ল’লে৷

‘অ’, তাৰমানে আপোনালোকে সেউজপুৰত গছ-গছনি ৰোৱা নাই? তেন্তে আমাকনো আপুনি কেনেকৈ গছ ৰোৱাৰ আৰু ডাঙৰ কৰাৰ কৌশল শিকাব?’ বাটলুৰ অচিনাকী এজন লোকে সুধিলে৷ কথা কোৱাজনৰ মুখখন বাকী কেইজনতকৈ যেন অলপ খঙাল, বাটলুৰ তেনে অনুভৱ হ’ল৷ মাতষাৰো বৰ হুটা যেন শুনিলে সি৷ ‘অ’ তাৰমানে সেউজপুৰৰ তাহানিৰ হিটলাৰৰ নিচিনা ৰাইজৰ লগত জীণ নোযোৱা প্ৰাণী এইখন পৃথিৱীতো আছে!’ ভাবিলে সি৷ সোঁ হাতোৰাৰে নাকৰ আগটো খজুৱাই খজুৱাই সি পুনৰ নম্ৰভাৱে ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে–

‘হয়, মহাশয়৷ এই কথাটো মই আগতেই কৈছোঁ৷ মই বা আমাৰ সেউজপুৰৰ কোনো এজন প্ৰাণীয়েই গছ ৰুই পোৱা নাই৷ কিন্তু আমি গছ প্ৰতিপালন কৰিব জানো৷ এসময়ত মই মানুহসকলৰ সমাজত আছিলোঁ৷ এতিয়াও মোৰ দুজনমান মানুহ বন্ধু আছে৷ নিজে দেখা আৰু তেওঁলোকৰপৰা জনা কেইটামান তথ্যৰ আধাৰত মই আপোনালোকক এই বিষয়ক দুষাৰমান কথা ক’ব পাৰিম বুলি ভাবিছোঁ৷’

‘বাটলু মহাশয়, আমি আপোনাৰ কথা শুনিবলৈ ইচ্চুক৷ অনুগ্ৰহ কৰি আপুনি কওক৷’

‘লুংলু, তুমি অকণমান শান্ত হৈ বহাঁ৷’ হিঙে লক্ষ্য কৰি আছিল যে লুংলুৰ কথা-বতৰাৰ সুৰটো বাটলুৰ বাবে কিছু অস্বস্তিকৰ হৈ পৰিছে৷ সেয়ে বাটলু যাতে স্বাভাৱিক হৈ থাকিব পাৰে তাৰ বাবে ব্যস্ত হৈ হিঙে সেই গোমোঠা আৰু খঙাল প্ৰাণীজনক উদ্দেশ্যি ক’লে৷ ‘অ’, এইজনৰ নাম তেনেহ’লে লুংলু!’ ভাবি ভাবি মিচিকিয়া হাঁহি এটা ওঁঠত ফুটাই তুলি বাটলুৱে ক’বলৈ আৰম্ভ কৰিলে–

‘পোনপটীয়াকৈ আচল কথালৈকে আহোঁ৷ গছপুলি ৰোপণ কৰিব কাৰণে প্ৰথমটো আৱশ্যকীয় বস্তু হৈছে উপযুক্ত মাটি৷ আপোনালোকৰ এই গ্ৰীনাৰ মাটিৰ চৰিত্ৰ আমাৰ পৃথিৱীৰ মাটিৰ লগত মিলে নে নিমিলে আপোনালোকে পৰীক্ষা কৰি চাইছেনে?’

‘এতিয়া অৱশ্যে চোৱা হোৱা নাই৷ মানে আমি জানো৷ কাৰণ পূৰ্বে বহুবাৰ এই পৰীক্ষা কৰা হৈছে৷’ ইপ্পিয়ে বাটলুৰ প্ৰশ্নৰ উত্তৰ দিলে৷

‘অক্সিজেন, নাইট্ৰ’জেন, কাৰ্বন, ফছফৰাছ, জিংক আদি উপাদানবোৰ এই মাটিত কি কি পৰিমাণত আছে সেইটো প্ৰথমে পৰীক্ষা কৰি চাওক৷ আৰু লগতে চাওক আমাৰ পৃথিৱীৰ মাটিৰ গুণাগুণো৷ দুয়োখিনি মিলিলেহে আমাৰ পৃথিৱীৰ গছ ইয়াত ডাঙৰ হ’ব পাৰিব৷ দ্বিতীয়তে পানী৷ পানীয়েই যে সকলো জীৱৰ কাৰণে অমৃতৰ নিচিনা সেয়া মই নক’লেও আপোনালোকে নিশ্চয় জানে৷ গতিকে আপোনালোকৰ ইয়াৰ পানী আৰু আমাৰ পৃথিৱীৰ পানীৰ পৰীক্ষাও কৰক৷ তাৰ পাছত আপোনালোকে আমাৰ পৃথিৱীৰ গুণাগুণেৰে মাটি আৰু পানী সৃষ্টি কৰক কৃত্ৰিমভাৱে৷  প্ৰথমে কিছু বছৰ তেনে কৃত্ৰিম মাটিত ৰুই লাহে লাহে আপোনালোকৰ মাটিৰ পৰিমাণটো বঢ়াই নিয়ক৷’

‘ইপ্পিৰ চকুহাল ডাঙৰ হৈ উঠিল৷ মুখনত ফুটি উঠিল এটা হাঁহি৷ হিঙকে ধৰি বাকীসকলৰো মুখত আনন্দৰ ভাব প্ৰকাশ পালে৷ বাটলুৱে মন কৰিলে, এইবাৰ লুংলু বোলাজনো যেন আনন্দিত হৈছে৷ সি উৎসাহিত বোধ কৰি পুনৰ ক’বলৈ ধৰিলে–

‘তাৰ পাছত আহিব তাপ আৰু পোহৰ৷ আমাৰ সূৰ্যৰ পোহৰৰ তাপ আপোনালোকৰ সূৰ্যটোৰ সৈতে কেতিয়াও একে নহয়৷ আপোনালোকৰ সূৰ্যৰ তাপ কিছু বেছি৷’

‘সেই তাপ কমকৈ পাবলৈ আমি গছপুলিবোৰক ছাঁ দি ৰাখিছোঁ দেখোন৷’ পুনৰাই ভেকাহি মৰাৰ দৰে কৈ উঠিল লুংলুৱে৷ বাটলু ৰৈ গ’ল৷ সি মন কৰিলে, লুংলুৰ আচৰণ বাকীকেইজনে ভাল পোৱা নাই৷ ইপ্পিয়ে লুংলুৰ ফালে হাত এখন দাঙি তেওঁক মনে মনে থাকিবলৈ ইঙ্গিত দিলে৷

‘কওক,আপুনি কওক৷’ ইপ্পিয়ে অনুৰোধ জনালে বাটলুক৷ বাটলুৱে আকৌ ক’বলৈ ধৰিলে–

‘আমাৰ পৃথিৱীৰ তুলনাত আপোনালোকৰ ইয়াত বৰষুণ খুব কমকৈ হয় যেন লাগিছে৷ ৰ’দো খুব চোকা৷ গতিকে লাহে লাহে আপোনালোকে ছাঁ দি ডাঙৰ কৰা গছবোৰ বাহিৰলৈ নিব লাগিব, মানে সিহঁতৰ ওপৰৰপৰা অলপ সময়ৰ বাবে ছাঁ গুচাই দিব লাগিব৷ লাহে লাহে ৰ’দত থকা সময় বঢ়াই নিব লাগিব৷ পাৰিলে আপোনালোকে কৃত্ৰিমভাৱে বৰষুণ দিয়াব পাৰিব লাগিব৷ আপোনালোকে নিশ্চয় এইকেইটা কাম কৰিব পাৰিব৷’

‘নিশ্চয়, নিশ্চয়৷ মই যি বুজিছোঁ, আমি কৰি অহামতেই কামবোৰ কৰি যাব লাগিব; কিন্তু আৰু সূক্ষ্মভাৱে দুটামান কথালৈ চকু দিব লাগিব৷ নহয়নে ডাঙৰীয়া?’

ইপ্পিয়ে প্ৰফুল্লিত মুখেৰে কৈ উঠি পুনৰ বাটলুক সুধিলে৷ বাটলুৱে উত্তৰ দিলে–

‘হয়, মহাদয়৷ আপোনালোকে আমাৰ পৃথিৱীৰপৰা ক্ৰমে ক্ৰমে কিছু মাটিও অনাৰ ব্যৱস্থা কৰক৷ লগতে ইয়াৰ মাটিও নি আমাৰ তাত কোনো ঠাইত মিহলাই দিয়কগৈ৷ তাৰ পাছত লাহে লাহে লক্ষ্য কৰক, ইয়াত আৰু তাত গছ-গছনি গজাৰ মাজত বেলেগ কিবা ঘটনা ঘটে নেকি৷’

‘লুংলু, দেখিলানে? আমি যিদৰে কৰি আহিছোঁ সেইদৰে আমি সফল হ’ব পৰা নাই৷ যদি আমি আৰু অকণমান কষ্ট কৰোঁ তেন্তে নিশ্চয় অতি সোনকালে আমাৰ এই শুকান গ্ৰীনা আগৰ দৰে সেউজীয়া হৈ উঠিব৷’

‘হয় ইপ্পি৷ নিশ্চয় আমি কৰিব লাগিব৷ ধন্যবাদ বাটলু ডাঙৰীয়াক৷’ লুংলুৱে এইবাৰ বাটলুক স্পষ্ট ভাষাৰে ধন্যবাদ জনালে৷ বাটলুৱে আকৌ ক’লে–

‘আপোনালোকে অকণো চিন্তা নকৰিব৷ ইচ্ছা থাকিলে, চেষ্টা কৰিলে যিকোনো উদ্দেশ্যই শফল হয়৷ মইতো আপোনালোকৰ সৈতে এইটো কামত আছোঁৱেই৷ দৰকাৰ হ’লে আন আন সেউজপুৰীয়ায়ো আপোনালোকক সহায় কৰিব৷ মই লক্ষ্য কৰিছোঁ, আমাৰ পৃথিৱীৰ আটাইতকৈ বুদ্ধিমান জীৱ মানুহতকৈও আপোনালোক অধিক বুদ্ধিমান আৰু জ্ঞানী৷ তথাপি কওঁ, নিয়মীয়াকৈ কৰা অভ্যাসৰ কাৰণেই গছ-গছনি ৰোৱা আৰু ডাঙৰ কৰাৰ ক্ষেত্ৰত আমাৰ পৃথিৱীৰ মানুহসকল অধিক দক্ষ৷ আপোনালোকেও অভ্যাস কৰক, গ্ৰীনা আকৌ সেউজীয়া হৈ উঠিব৷ দৰকাৰ হ’লে আমাৰ সেউজপুৰৰ প্ৰাণীসকলৰ কিছু সংখ্যককো আপোনালোকে ইয়ালৈ লৈ আনিব পাৰিব, আপোনালোকৰ সুখ-দুখৰ সমভাগী হ’বলৈ৷ আপোনালোকৰ ইমান খৰকৈ অহা-যোৱা কৰিব পৰা যন্ত্ৰবাহন আছে যেতিয়া একো চিন্তাই নাই৷’

বাটলু ৰ’ল৷

বাকীকেইজন লোকৰ এজনেও এষাৰো কথা কোৱা নাই৷ কেউজনে তধা লাগি তাৰ মুখলৈ চাই আছে৷ সি এক প্ৰকাৰে লাজেই পাই গ’ল৷ তলমূৰকৈ সি ক’লে–

‘মই কিবা নক’বলগীয়া কথা ক’লোঁ যদি অনুগ্ৰহ কৰি ক্ষমা কৰে যেন৷’

‘ক্ষমা, ডাঙৰীয়া? আপুনি কয় কি?’ হিঙে এক প্ৰকাৰ চিঞৰি উঠিল৷

‘আপুনি আমাৰ ইয়াত গছ ৰোৱাৰ কৌশলৰ বিষয়ে কোৱা কথাখিনি খুব গুৰুত্বপূৰ্ণ৷ কিন্তু সেইখিনিতকৈও এই শেষৰ কথাখিনি অধিক মহত্ত্বপূৰ্ণ৷ ইমান ইতিবাচক কথা ক’লে আপুনি! এনে ইতিবাচকতাই আমাক নতুনকৈ মনোবল দিছে বাটলু ডাঙৰীয়া৷’

(আগলৈ)