আকাশ দীপ্ত ঠাকুৰৰ 'বন্দীশাল'

 জুৰি গোস্বামী শৰ্মা

মননশীল উপন্যাসসমূহৰ ভিতৰত আকাশ দীপ্ত ঠাকুৰৰ উপন্যাস “বন্দীশাল” পঢ়ি অতিকৈ ভাল লাগিল৷ সহজ-সৰল ভাষাৰ প্ৰয়োগে উপন্যাসখন অতি সুন্দৰ কৰি তুলিছে৷ উপন্যাসখন পঢ়োঁতে মাজে মাজে ৰৈ যাব লগাও হয় আঁত বিচাৰি৷ এটি অতি ৰক্ষণশীল পৰিয়ালৰ মাজেৰে আৰম্ভ হোৱা উপন্যাসখনৰ প্ৰতিটো কথায়ে কিছু সুকীয়া৷ উপন্যাসখনৰ মূল চৰিত্ৰ উমা যদিও সাংঘাতিক ধৰণে প্ৰতিবাদী আছিল, কিন্তু তেওঁৰ প্ৰতিবাদৰ পথটো সঠিক নহ’ল৷ নিজৰ জেদৰ বাবেই তেওঁ শেষত সকলো হেৰুৱাই পেলালে৷ জেদী হোৱা, ৰক্ষণশীলতাৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিয়া অথবা প্ৰতিবাদ কৰা অতি প্ৰয়োজন, কিন্তু উমা নামৰ সত্তাটোৱে যেন কেৱল নিজক চিনি পাইছিল৷ প্ৰতিবাদী হ’ব খুজিছিল, যদিও সিমানলৈ যেন সাহসী হ’ব নোৱাৰিলে৷ শেষত নিজৰ কাৰণে এটা স্বাচ্ছন্দ্যৰ জীৱন বিচাৰি পালে অথবা তেনে জীৱনৰে পথ বিচাৰি ল’লে৷ অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে যুঁজ দিবলৈ বিচাৰিছিল, জেদী মনোভাৱো আছিল কিন্তু নোৱৰাৰ কাৰণে হয়তো বুকুত কঢ়িয়াই লৈ ফুৰিছিল হতাশা৷ উমি উমি জ্বলি থকা জুই একুৰা যেন সদায় বহন কৰিছিল নিজৰ অজানিতে৷ পঢ়া-শুনাত মেধাৱী ছোৱালীগৰাকীয়ে সংঘাতৰ মাজেৰে জীৱন অতিবাহিত কৰিছিল যদিও পেহাক-পেহীয়েকৰ ঘৰত এটা সুন্দৰ জীৱন পাইছিল৷ পিছে তেওঁ যেন তাকো সদিচ্ছাৰে গ্ৰহণ কৰিব নোৱাৰিলে৷ বুকুত কেৱল কঢ়িয়াই থাকিল প্ৰতিশোধৰ জুই৷ প্ৰতিশোধে ঘৃণা বিয়পায়৷ পঢ়া-শুনাৰ মাজতে অসম আন্দোলনৰ নেত্ৰী হোৱা, প্ৰেছৰ কাম, বিয়া, ৰাজনীতিত যোগদান আদিৰে জীৱন আগবাঢ়ে৷ এদিন সফলতাৰ জখলা বগাই তেওঁ শিখৰত উপনীত হয়, কিন্তু শেষত যেন উভতি চায় জীৱনলৈ৷ ৰাজনৈতিক জীৱনত নিজৰ সুখৰ সময়ত তেওঁ কালৈকো মনত পেলাব খোজা নাছিল কেৱল জেদত৷ যদিও প্ৰথম প্ৰেমক হেৰুৱাইও তেওঁ হাৰি যোৱা নাছিল, কিন্তু বহুক্ষেত্ৰতে যেন তেওঁ হাৰি গৈছিল আৰু নিজক লুকুৱাই ৰাখিছিল হতাশাৰ আৱেষ্টনীৰ পৰা৷ পাছত নীলকণ্ঠৰ লগত বিয়া৷ এক অবুজ সাঁথৰ হৈ নীলকণ্ঠৰ পৰা আঁতৰি যোৱা৷ প্ৰীতমৰ প্ৰেম-ভালপোৱা অনস্বীকাৰ্য৷ প্ৰীতমৰ দৰে আন্তৰিকতা দুৰ্লভ৷ প্ৰীতমৰ বাস্তৱবাদী কথা-বতৰা “হৈ যোৱাখিনি হৈ গৈছে, হ’ব লগাখিনিত গুৰুত্ব দিলে ভাল হ’ব৷” কিন্তু এটা দুখলগা বিষয় হ’ল উমাই জীৱনত কেৱল হেৰুৱাইছে৷ নীলকণ্ঠৰ দৰে মানুহক চিনাক্ত কৰাত ভুল ৰৈ গ’ল৷ নীলকণ্ঠৰ মৃত্যুত এটা কথাই বৰকৈ আমনি কৰিছে “এতিয়া উমাক ধৰিবলৈ কাষত প্ৰীতমো নাই” ক’ৰবাত বুকুখন বিষাই উঠিল৷ কিছু ৰহস্যঘন কিতাপখন প্ৰথমতে ধৰিব নোৱাৰি কি হ’ব৷ অত্যন্ত সুন্দৰ কথা তাঁতশাল মাটিশাল, থলুৱা জলপান, এড়ী, মুগা, পাট আদিৰ লগতে অসমৰ য’ত সুৱদী সুৰীয়া গীত সেইবোৰৰ সংৰক্ষণৰ লিখনিয়ে মোক আৱেগৰ জোৱাৰত উটুৱাই লৈ গ’ল৷ সময় কিন্তু দুৰন্ত বেগী ঘোঁৰা৷ লিখকৰ শব্দ আৰু ভাষাৰ শৈলী অতি উন্নত৷ মাজে মাজে কাব্যিকতাৰ প্ৰকাশ অতি সুন্দৰ, মন ভৰি উঠা৷ “সোঁৱৰণিৰ কৰণিত কাঁচিয়লি ৰহন”,, “জুয়ে পোৰা কলিজা”,, “জেতুকাবুলীয়া ছাঁ”,, “লিহিৰি কঁহুৱাৰ আঁৰত হেৰাল পাতত উঠা বেলি” ইত্যাদি কাব্যিকতাৰে ভৰা সুন্দৰ শাৰীয়ে মন মোহিত কৰে৷ 

নিজৰ অজানিতে উমাই বুকুৰ ভিতৰত জয়কান্তক বিচাৰি নোপোৱাৰ দুখ এটা বহন কৰি থাকে৷ সেয়ে ভাৱিছিল বানপ্ৰস্থৰ কথা, ভাৱিছিল হৈ যোৱা সকলো অতীত নিৰলত জুমি জুমি চাবলৈ৷ কণ কণ শিশুৰ লগত জীৱনৰ থকা সময়খিনি উমলিবলৈ৷ মুক্তি বিচাৰিছিল সকলো বান্ধোন সকলো সম্পৰ্কৰ পৰা৷ সেইসকল লোকৰ পৰা আঁতৰি গুচি গৈছিল, যিয়ে তাইক শিকাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল অহৰহ ৰক্ষণশীলতা, দমন কৰি ৰাখিবলৈ চেষ্টা কৰিছিল কেৱল ছোৱালী হোৱা বাবে৷ একমাত্ৰ জয়কান্তক ভালপোৱা বাবে চলনাৰে আঁতৰাই পঠিয়াইছিল দুয়োকে আৰু আত্মগৌৰৱী পৰিয়ালটোৱে আত্মসন্মানত আঘাত লগা বুলি ভাৱি স্কুল এৰাই বিজয়াকো কুমলীয়া বয়সতে বিয়া দি দিছিল অন্যায়ভাৱে৷ অৰুণৰ প্ৰেম এক অনন্য নিদৰ্শন৷ প্ৰীতমৰ নিচিনা হৃদয়ৰ মানুহ খুব কম৷ জীৱনৰ ভাটি বয়সত বিজয়াৰ খৱৰ পাই উমাৰ ভাৱনাৰ স্বগতোক্তি “তই আৰু মই জীৱনৰ শেষ সীমাত ৰৈ আছোঁ৷ দুয়ো একেলগে হাঁহিম পুনৰ, কান্দিম এবাৰ হেঁপাহ পলুৱাই... আহ উমা; আমি দুয়ো একেলগে সেই দিনবোৰলৈ উভতি যাওঁ৷” জীৱনৰ আটাইতকৈ অভিন্ন সম্পৰ্ক বন্ধুত্ব৷ উমা আৰু বিজয়া সম্পৰ্কত বাই-ভনী হ’লেও দুয়ো আছিল ভাল বান্ধৱী৷ সেয়ে হয়তো জীৱন যন্ত্ৰণাৰ বালিচৰত সকলো এৰি সকলো পাহৰি বিজয়াক মনৰ কোনোবা এটি কোণত হ’লেও জীয়াই ৰাখিছিল সোণসেৰীয়া শৈশৱৰ মধুৰ স্মৃতিত৷ সেয়ে প্ৰবীৰৰ চিনাকি পাই, বিজয়াৰ খবৰ গম পোৱাৰ পিছত আৱেগিক হৈ পৰিছিল উমা নামৰ শক্তিশালী নাৰী৷ এটা অতি মন কৰিবলগীয়া কথা “কাৰাগাৰ মুক্তিৰ এটাই মাঁথো পথ – মহাপ্ৰয়াণ৷ জীৱন সঁচাকৈয়ে যেন কিছুমানৰ বাবে এক কাৰাগাৰ৷ জীৱনৰ শেষৰ সময়খিনিত প্ৰবীৰ আগবাঢ়ি আহিল উমাক সহায় কৰিবলৈ৷ বিজয়াক লগ পাবলৈ ইমান বছৰৰ পিছত উদ্বাউল হৈ পৰিল উমা৷ জীৱন থকালৈকে প্ৰত্যেকেই হয়তো নিজৰ অজানিতেই বিচাৰে এজন বন্ধু, যাৰ ওচৰত অকপটে মুকলি কৰি দিব পাৰি অন্তৰখন৷” একেবাৰে সঁচা কথা৷ “অতীত মধুৰ কিন্তু বাস্তৱ গধুৰ৷”

***

ভ্ৰাম্যভাষ-- ৬৯০১৩৪৭৪৩৮